Xhiroja: si del një vend i tërë për shëtitje
Çdo mbrëmje, në çdo qytet shqiptar, njerëzit veshin një xhaketë dhe dalin të ecin ngadalë lart e poshtë. Quhet xhiro, dhe kur e kupton atë, kupton Tiranën. Kjo është versioni që do të të sugjeronim ne — 4,7 km, dhjetë ndalesa, me nisje pesëdhjetë metra nga dollapët tanë.
Fjala nuk përkthehet dot. Passeggiata italiane i afrohet, dhe shqiptarët e morën idenë nga bregu tjetër i Adriatikut, por vetë gjëja u bë krejtësisht e jona. Diku pas gjashtës, kur bie vapa dhe drita zverdhet, rrugët mbushen. Jo me njerëz që shkojnë diku — me njerëz që ecin. Familje me tri breza. Adoleshentë me atletet më të mira. Burra të moshuar me duart pas shpine, që bëjnë të njëjtat dyqind metra që i kanë bërë çdo mbrëmje prej dyzet vjetësh.
Nën komunizëm xhiroja ishte një nga të paktat liri që askush nuk mund t'i merrte, dhe në disa qytete rruga kryesore mbyllej për makinat pikërisht për këtë. Ai zakon i mbijetoi sistemit. Për ty që je vizitor domethënia është e thjeshtë: midis shtatës dhe nëntës së mbrëmjes Tirana është në formën e vet më të mirë dhe më të gjallë, dhe gjëja e duhur është t'i bashkohesh. Ec ngadalë. Ndalu për një kafe që s'të duhet. Shiko njerëzit, sepse ata po të shohin ty.
E vetmja gjë që e prish janë bagazhet. Një valixhe me rrota mbi trotuaret e Tiranës është e zhurmshme, e ngadaltë dhe pak qesharake, dhe do ta kalosh gjithë shëtitjen duke menduar për të, jo për qytetin. Pikërisht për këtë kjo rrugë nis aty ku nis: lëre çantën në një dollap, dil me duar bosh dhe merre kur të kthehesh drejt vendit ku fle.
Rruga, parë nga lart
Të dhjetë ndalesat
Nga veriu në jug përgjatë shtyllës kurrizore të qytetit, pastaj sërish lart nga ana tjetër. Të gjitha shihen falas nga jashtë, ndaj xhiroja funksionon edhe të dielën me muzetë mbyllur dhe prapë ta tregon Tiranën.
Dollapët Bablock
Rruga Dedë Gjo Luli, përballë Sheshit Truman. Lëre çantën, merr kodin dhe dil pa asgjë në duar.
Sheshi Skënderbej
Pesë minuta dhe je në mes të vendit. Kaloje diagonalisht për t'ia ndier përmasën, dhe kthehu të shohësh malet pas muzeut.
Bunk'Art 2
Hyrja e bunkerit del në trotuar si diçka që doli në sipërfaqe gjatë natës. Edhe mbyllur, ia vlen të ndalesh.
Kalaja e Tiranës
Mure osmane me bare dhe dyqane artizanale të ndërtuara brenda tyre. Kjo është ndalesa e kafes.
Xhamia e Namazgjasë
Xhamia më e madhe në Ballkan, pikërisht pranë parlamentit. Largohu sa duhet që të të hyjnë minaretë në kuadër.
Piramida e Tiranës
Mauzoleu prej mermeri i Hoxhës — i braktisur, i mbushur me grafite dhe sot i rindërtuar me shkallë ku ngjitesh. Pamja falas më e bukur e qytetit, hapur deri vonë.
Arena Kombëtare
Stadiumi kombëtar, me një shesh dhe dyqane të ndërtuara në bazën e tij. Netët e ndeshjeve e dëgjon shumë përpara se ta shohësh.
Universiteti Politeknik
Kthesa jugore. Bulevardi mbaron në një hark të gjerë guri institucional, dhe pastaj kthehesh nga veriu në anën tjetër.
Parku Rinia
Shatërvanë, hije dhe stola. Kafja e dytë, po ta bësh si duhet.
Shtëpia e Gjetheve
Muzeu i survejimit, në një vilë krejt të zakonshme në një rrugë krejt të zakonshme. Pesë minuta nga këtu dhe je sërish te dollapët.
Si ta bësh si duhet
Nisu në shtatë, jo në pesë
Në verë, në pesë ende bën një vapë furre dhe rrugët janë bosh. Prit sa të zbutet drita. Në dimër, gjashta është e përshtatshme.
Së pari lëre çantën
Dollapët janë hapur ditë e natë dhe ndodhen pesëdhjetë metra nga ndalesa e parë. Dollap i vogël, dy orë, 200 lekë — më pak se kafja që do të marrësh.
Merr para në dorë
Do të duash një kafe te kalaja, një akullore në bulevard dhe një birrë pas Piramidës. Të treja janë një-dy euro dhe të treja janë më të lehta me lekë.
Lëre trotuarin të vendosë
Rruga është sugjerim, jo orar. Nëse një rrugicë anësore duket më e bukur, merre. Tirana i ka plot.
Mbyll me darkë
Kalon herët pranë Pazarit të Ri dhe nga mesi pranë bareve pas Piramidës. Të dyja janë vende të shkëlqyera për ta braktisur fare shëtitjen.
Dhe pastaj merr çantën
Rrethi mbaron aty ku nisi, dhe kjo është e gjithë poenta. Kthehu te dollapët, merr gjërat e tua dhe vazhdo drejt vendit ku po rri — ose lëre çantën edhe një orë dhe ha darkë më parë.
Po kërkon ku të flesh aty pranë? The Prism Apartment është pak minuta nga ndalesa e parë, dhe udhëzuesi i tij për Tiranën ia vlen para se të nisesh. the-prism-apartment.eu